Otomasyon Malzemeleri Rehberi 2026: Röle, SSR, Sensör, Zaman Rölesi ve Sıcaklık Kontrol Cihazı Seçimi
Yayın: 17 Kasım 2026 · Hazırlayan: Perpa Otomasyon Teknik Ekibi
Kısa cevap: Otomasyon malzemeleri nelerdir? Otomasyon malzemeleri, bir makinenin veya elektrik panosunun algılama, karar verme, anahtarlama ve gösterme işlerini yapan parçalardır. Sensörler, enkoderler ve termokupllar durumu algılar; sıcaklık kontrol cihazları, zaman röleleri ve sayıcılar karar verir; röleler, SSR (katı hal rölesi) ve kontaktörler yükü açıp kapatır; pano ampermetresi, voltmetre ve göstergeler ise değeri operatöre gösterir. Doğru parça seçmek için dört bilgi yeterlidir: besleme / bobin gerilimi (24V DC, 230V AC), yük akımı ve yük tipi (rezistif, endüktif, motor), giriş-çıkış tipi (PNP-NPN, J-K-PT100, röle-SSR-4-20 mA) ve montaj ölçüsü (DIN ray, 48x48, 72x72, 96x96 mm). Sık anahtarlanan ısıtıcı için SSR, motor için kontaktör, PLC çıkışını çoğaltmak için röle seçilir.

Bu rehberde neler var?
- Otomasyon malzemeleri nedir, hangi parça ne iş yapar?
- Otomasyon malzemeleri alt kategorileri
- Röle çeşitleri: PCB röle, soketli röle, slim röle
- Röle mi, SSR mi, kontaktör mü?
- SSR röle kaç amper seçilmeli?
- Zaman rölesi çeşitleri ve fonksiyonları
- Sensör çeşitleri: hangi malzemeyi hangi sensör algılar?
- Enkoder, sayıcı ve takometre
- Sıcaklık kontrol cihazı: J, K, PT100 ve PTC girişi
- ON/OFF mu, PID mi?
- PID + SSR ile ısıtıcı kontrolü nasıl bağlanır? (7 adım)
- Pano ampermetresi, voltmetre ve akım trafosu seçimi
- Lineer cetvel, kaplin, lazer modül ve makine aydınlatması
- Etiket ve model kodu nasıl okunur?
- Sipariş öncesi kontrol listesi ve işe göre öneri
- Öne çıkan ürünler
- Sık sorulan sorular
Otomasyon Malzemeleri Nedir, Hangi Parça Ne İş Yapar?
Otomasyon malzemeleri, bir makinenin insan müdahalesi olmadan çalışmasını sağlayan elektrik ve elektronik bileşenlerin genel adıdır. Bir ambalaj makinesi, plastik enjeksiyon makinesi, konveyör hattı, kurutma fırını veya bina aydınlatma panosu; büyüklüğü ne olursa olsun aynı dört adımı izler:
- Algıla: Ürün geldi mi, kapı kapandı mı, sıcaklık kaç derece, mil kaç tur döndü? Bu soruları sensörler, enkoderler, lineer cetveller, termokupl ve PT100 problar cevaplar.
- Karar ver: Gelen sinyale göre ne yapılacağına sıcaklık kontrol cihazları, zaman röleleri, sayıcılar ve takometreler veya PLC karar verir.
- Anahtarla: Kararı uygulamak için yük açılır veya kapanır. Küçük yüklerde röle, sık anahtarlanan ısıtıcılarda SSR, motorlarda kontaktör kullanılır.
- Ölç ve göster: Operatör hattın akımını, gerilimini, sayacı veya sıcaklığı ampermetreler, voltmetreler ve göstergeler üzerinden izler. Makine aydınlatmaları çalışma alanını görünür kılar.
Bu zincirin bir halkası yanlış seçilirse bütün sistem hatalı çalışır. Örneğin PNP çıkışlı bir PLC girişine NPN sensör bağlanırsa sensörün ışığı yanar ama PLC sinyal görmez; J tipi termokupla K tipi girişli kontrol cihazı bağlanırsa 200 °C'lik fırın ekranda yaklaşık 265 °C görünür ve ısıtıcı erken kesilir. Bu rehber, panoya parça seçerken en sık yapılan bu hataları önlemek için hazırlandı.
Otomasyon Malzemeleri Alt Kategorileri
Perpa Otomasyon'da otomasyon malzemeleri kategorisi 14 alt gruptan oluşur. Aşağıdaki tablo hangi alt kategoride ne bulacağınızı ve tipik kullanım yerini özetler.
| Alt kategori | Neler var? | Nerede kullanılır? |
|---|---|---|
| Röle | PCB röle, 8/11/14 pin soketli röle, slim arayüz rölesi, ray tipi soğutuculu SSR, röle soketleri | PLC çıkışı çoğaltma, kumanda devresi, ısıtıcı anahtarlama |
| Zaman Röleleri | Çok fonksiyonlu analog ve dijital zaman rölesi, yıldız-üçgen, flaşör, astronomik zaman rölesi, fotosel röle, mekanik zaman saati | Motor kalkışı, gecikmeli çalışma, aydınlatma otomasyonu |
| Sensörler | Endüktif, kapasitif, fotoelektrik sensör, güvenlik ışık bariyeri, radar hareket sensörü, reflektör ve sensör kabloları | Ürün algılama, konum, kapı, makine güvenliği |
| Sıcaklık Kontrol Cihazları | ON/OFF ve PID kontrol cihazları, çok kanallı modüler kontrolörler, J tipi bayonet termokupl | Fırın, ekstrüder, kalıp, kuluçka, soğuk oda |
| Sayıcılar ve Takometreler | İleri-geri sayıcı, dijital sayıcı ve takometre, devir-hız ölçer | Ürün sayma, metraj, devir ve hız izleme |
| Ampermetreler | Analog ve dijital pano ampermetreleri | Motor ve hat akımı izleme (akım trafosuyla) |
| Voltmetreler | Analog ve dijital pano voltmetreleri | Şebeke, jeneratör ve DC bara gerilimi izleme |
| Göstergeler | Dijital paneller, proses göstergeleri | Sensör / 4-20 mA değerini sayısal gösterme |
| Lazer Modüller | Nokta, çizgi ve artı lazer diyotları, endüstriyel çizgi lazer, lazer bağlantı ve sabitleme aparatları | Kesim çizgisi, hizalama, konumlandırma |
| Lineer Cetveller | Lineer cetvel ve konum ölçüm sistemleri | Torna, freze, CNC ve dijital okuma (DRO) |
| Kaplinler | Esnek mil kaplinleri | Motor-enkoder, motor-vida mili bağlantısı |
| Makine Aydınlatmaları | Tezgâh ve makine içi LED aydınlatmalar | CNC tezgâhı, torna, montaj istasyonu |
| Sarf Malzemeleri | Pano ve montaj sarfları | Bakım, kurulum, yedek parça |
| Diğer Otomasyon Malzemeleri | Gruplara girmeyen yardımcı ürünler | Özel makine ve pano işleri |
Kategoride Omron, Enda, Schrack, Entes, Autonics, Emko, Finder, Relpol, Tense, Panasonic ve Wago gibi markalar yer alır. Marka bazlı seçim için Omron ürünleri seçim rehberi sensör model kodu, PNP-NPN bağlantısı, röle-soket eşleştirmesi ve güç kaynağı seçimini ayrıntılı anlatır; bu yazı ise bütün kategoriyi marka bağımsız olarak ele alır.
Röle Çeşitleri: PCB Röle, Soketli Röle ve Slim Röle
Röle, küçük bir kontrol sinyaliyle (bobin) daha büyük bir akımı (kontak) açıp kapatan elektromekanik anahtardır. Bobine gerilim gelince içindeki demir parça çekilir, kontaklar konum değiştirir. Panoda en sık kullanılan üç tip vardır:
PCB röle ve soketli röle (8 pin, 11 pin, 14 pin)
Baskılı devre kartına lehimlenen veya bir sokete takılarak DIN raya monte edilen genel amaçlı rölelerdir. Soketli kullanımın avantajı, arızalı rölenin kablo sökmeden değiştirilebilmesidir. Pin sayısı kontak sayısını gösterir:
| Pin sayısı | Kontak yapısı | Tipik akım | Örnek kullanım |
|---|---|---|---|
| 5 pin (PCB) | 1 C/O (1 açık + 1 kapalı, ortak uç) | 10-16 A | Tek yük, kart üstü anahtarlama |
| 8 pin | 2 C/O (çift kontak) | 8-12 A | İki ayrı devreyi aynı anda anahtarlama, mühürleme |
| 11 pin | 3 C/O | 10 A | Üç fazlı kumanda, eski tip tavan rölesi |
| 14 pin | 4 C/O | 3-5 A | Sinyal çoğaltma, çoklu ikaz |
Örnek: Schrack RT314730 230VAC 16A tek kontaklı yüksek akımlı bir PCB rölesidir; Schrack RT424024 24V DC 8A ve Relpol RM84 220V AC ise çift kontaklı (2 C/O) modellerdir. Soket ve röle eşleştirmesinde en sık yapılan hata, aynı pin sayısına sahip ama farklı aileye ait soketi seçmektir; marka katalogundaki soket kodunu kontrol edin.
Slim (arayüz) röle
6,2 mm gibi ince gövdeli, soketiyle birlikte gelen rölelerdir. PLC çıkışlarının yan yana çoğaltıldığı panolarda yer kazandırır; Panasonic APF30224 6A 24V DC soketli slim röle bu gruba örnektir. Akım kapasitesi düşüktür (genellikle 6 A); motor veya ısıtıcıyı doğrudan sürmek yerine kontaktör bobinini sürmek için kullanılır.
Bobin gerilimi ve kontak akımı nasıl seçilir?
- Bobin gerilimi kumanda devresinin gerilimiyle aynı olmalıdır: PLC ve sensör devrelerinde genellikle 24V DC, klasik kumanda panolarında 230V AC, araç ve küçük cihazlarda 12V DC. 24V AC bobinli bir röle 24V DC ile çalışmaz veya ısınır; AC ve DC bobini birbirinin yerine kullanmayın.
- Kontak akımı etikette rezistif yük (AC-1) için verilir. Bobin, trafo, motor gibi endüktif yüklerde kontak daha çabuk aşınır; etiket akımının yarısını aşmayacak şekilde seçin veya kontaktör kullanın.
- DC bobinlerde bobin kapanırken ters gerilim darbesi oluşur. PLC transistör çıkışını korumak için diyotlu (veya LED + diyotlu) soket ya da bobin uçlarına ters bağlı diyot kullanın.
Röle mi, SSR mi, Kontaktör mü?
Üçü de yükü açıp kapatır ama çalışma prensipleri ve uygun oldukları işler farklıdır. Sık sorulan "röle yerine SSR takabilir miyim?" sorusunun cevabı da bu farklarda saklıdır.

| Özellik | Röle | SSR (katı hal rölesi) | Kontaktör |
|---|---|---|---|
| Çalışma | Bobin + mekanik kontak | Yarı iletken (tristör / triyak), hareketli parça yok | Büyük bobin + güç kontakları |
| Tipik akım | 5-16 A | 10-60 A ve üzeri | 9 A'dan yüzlerce ampere |
| Sık aç-kapa | Uygun değil, kontak aşınır | En uygun; saniyede birkaç kez anahtarlayabilir | Uygun değil |
| Ses ve ark | Tık sesi, küçük ark | Sessiz, arksız | Belirgin ses ve ark |
| Isınma | Çok az | Amper başına yaklaşık 1-1,5 W; soğutucu gerekir | Bobin ısısı |
| Kapalıyken | Tam ayrım, akım geçmez | Birkaç mA kaçak akım geçer | Tam ayrım |
| En uygun iş | Sinyal, küçük yük, PLC çıkışı | Rezistans, ısıtıcı, fırın, PID kontrol | Motor, pompa, kompresör |
Önemli: SSR kapalıyken bile birkaç miliamper kaçak akım geçirdiği için çıkışta gerilim ölçülebilir. Bu, SSR'ın arızalı olduğu anlamına gelmez; ancak bakım öncesi enerjiyi her zaman sigorta veya şalterden kesin. Kaçak akım ve kontrol yöntemleri için elektrik kaçağı ve kaçak akım rehberine bakabilirsiniz.
SSR Röle Kaç Amper Seçilmeli?
SSR'ın etiketindeki akım (25 A, 40 A, 60 A) iyi soğutulmuş ve 25 °C ortam için verilir. Pano içi 40-50 °C'ye çıktığında SSR bu akımı taşıyamaz. Bu yüzden yük akımına pay bırakılır:

| Yük tipi | SSR nominal akımı | Örnek |
|---|---|---|
| Rezistans, ısıtıcı (rezistif) | Yük akımı × 1,5-2 | 10 A ısıtıcı → 25 A SSR |
| Lamba, trafo, bobin (endüktif) | Yük akımı × 2-3 | 8 A trafo → 25 A SSR |
| Küçük motor | Yük akımı × 3 ve üzeri | Motor için kontaktör önerilir |
Yük akımı nasıl bulunur? Tek fazlı rezistif yükte akım = güç ÷ gerilim. 2.200 W'lık bir rezistans 230 V'ta yaklaşık 9,6 A çeker; 1,5-2 kat pay ile 25 A SSR uygundur. 4.000 W'lık bir ısıtıcı yaklaşık 17,4 A çeker; 40 A SSR seçilir. Gerçek akımı devreye aldıktan sonra bir pensampermetre ile ölçerek doğrulayın.
Isı hesabı: SSR üzerinde yaklaşık 1-1,6 V gerilim düşer; bu da amper başına yaklaşık 1,5 W ısı demektir. 20 A taşıyan bir SSR yaklaşık 30 W ısı üretir; bu ısı soğutucu olmadan birkaç dakikada SSR'ı bozar. Ray tipi soğutuculu 25A SSR, 40A ve 60A modelleri soğutucusu takılı olarak gelir, doğrudan DIN raya oturur. Dar panolar için 25A, 40A, 50A ve 60A slim SSR seçenekleri vardır.
- Sıfır geçişli (zero-cross) SSR ısıtıcı ve rezistans için idealdir; gerilim sıfırdan geçerken açtığı için çok az elektriksel gürültü üretir.
- Anlık açmalı (random) SSR faz açısı kontrolü ve bazı endüktif yükler için kullanılır.
- SSR'ın giriş tarafı genellikle 3-32V DC'dir; PID kontrol cihazının "SSR sürücü" (voltaj puls) çıkışıyla doğrudan sürülür.
- SSR korumasında yarı iletken için uygun hızlı sigorta kullanmak, kısa devrede SSR'ı kurtarmanın tek yoludur; normal otomatik sigorta çoğu zaman SSR'dan önce açmaz.
Zaman Rölesi Çeşitleri ve Fonksiyonları
Zaman rölesi, kontağını ayarlanan süre kadar geciktiren veya belirli aralıklarla açıp kapatan röledir. Seçim yaparken önce hangi fonksiyonun gerektiği belirlenir:

| Fonksiyon | Nasıl çalışır? | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Çekmede gecikmeli (On-delay) | Besleme gelir, ayarlanan süre sonunda kontak çeker; besleme kesilince hemen bırakır. | Sıralı motor kalkışı, ön ısıtma bekleme |
| Düşmede gecikmeli (Off-delay) | Kontrol sinyali gelince hemen çeker; sinyal gidince ayarlanan süre sonra bırakır. | Fan ve pompa son soğutma, merdiven ışığı |
| Flaşör (simetrik / asimetrik) | Besleme süresince açık-kapalı tekrar eder. | İkaz lambası, korna, kesikli yağlama |
| Yıldız-üçgen | Motoru önce yıldız bağlantıda kaldırır, süre sonunda kısa bir ölü zamanla üçgene geçirir. | Büyük motorlarda kalkış akımını düşürme |
| Astronomik | Konuma göre gün doğumu ve batımını hesaplar; ışığı buna göre açar-kapatır. | Sokak, otopark, tabela, bahçe aydınlatması |
| Fotosel röle | Ortam ışığı ayarlanan lüks değerinin altına inince kontak kapatır. | Hava karardığında otomatik aydınlatma |
Çok fonksiyonlu zaman röleleri bu fonksiyonların birkaçını tek cihazda toplar; ön paneldeki seçiciyle fonksiyon ve süre aralığı ayarlanır. Autonics AT11DN çok işlevli analog zaman rölesi 11 pinli soketle panoya takılır; Entes MCB-20 start uçlu çok fonksiyonlu zaman rölesi ise DIN raya monte edilir ve harici start girişiyle tetiklenebilir.
Yıldız-üçgen ayarı: Yıldız süresi motor ve yüke göre genellikle 4-10 saniye arasında ayarlanır; motor nominal devrine yaklaştığında üçgene geçilmelidir. Yıldız ve üçgen kontaktörlerinin aynı anda çekmesi faz-faz kısa devresi demektir; bu yüzden yıldız-üçgen rölelerinde iki kontak arasında yaklaşık 50-100 ms ölü zaman bulunur ve kontaktörler ayrıca elektriksel olarak kilitlenir.
Astronomik mi fotosel mi? Fotosel röle gözü kirlendiğinde veya üzerine bir lamba ışığı düştüğünde yanlış çalışabilir. Astronomik zaman rölesi ışık ölçmez, tarihe ve konuma göre hesap yapar; bakım gerektirmez. Kesin saatte kapanma da isteniyorsa (örneğin gece 01:00'de tabela kapansın) astronomik rölenin program özelliği kullanılır.
Sensör Çeşitleri: Hangi Malzemeyi Hangi Sensör Algılar?
Sensör seçiminde ilk soru "neyi algılayacağım?" sorusudur. Algılanacak malzeme, mesafe ve ortam (toz, yağ, su, ışık) sensör tipini belirler.
| Sensör tipi | Neyi algılar? | Tipik mesafe | Dikkat edilecek |
|---|---|---|---|
| Endüktif (yakınlık) sensör | Yalnızca metal | 1-40 mm (gövde çapına göre: M8, M12, M18, M30) | Alüminyum ve bakırda mesafe çeliğe göre azalır; gömülü / gömülü olmayan montaj farkı |
| Kapasitif sensör | Metal, plastik, cam, ahşap, sıvı, granül | 1-25 mm | Hassasiyet vidasıyla ayarlanır; nem ve kir yanlış algılama yapabilir |
| Fotoelektrik – karşılıklı (verici + alıcı) | Işığı kesen her cisim | 10-30 m ve üzeri | İki ayrı gövde kablolanır; en uzun mesafe ve en kararlı algılama |
| Fotoelektrik – reflektörlü | Işığı kesen her cisim | 2-10 m | Karşıya reflektör gerekir; parlak cisimlerde polarize filtreli model seçin |
| Fotoelektrik – cisimden yansımalı | Cismin kendisinden dönen ışık | 10 cm-1 m | Siyah ve mat cisimlerde mesafe düşer; arka plan bastırmalı (BGS) model renk farkından az etkilenir |
| Güvenlik ışık bariyeri | Tehlikeli bölgeye giren el veya vücut | Koruma yüksekliğine göre | Makine güvenliği için sertifikalı model ve güvenlik rölesiyle kullanılır |
| Radar / hareket sensörü | Hareket eden araç ve insan | Birkaç metre | Otomatik kapı, bariyer ve geçiş sistemleri |
Örnek fotoelektrik sensörler: Omron E3Z-T81 15 m karşılıklı, Omron E3Z-R61 4 m reflektörlü NPN, E3Z-D61 100 mm NPN ve E3Z-D81 100 mm PNP cisimden yansımalı, E3Z-D87 1 m PNP uzun mesafeli cisimden yansımalı ve E3Z-LS61 200 mm NPN arka plan bastırmalı modeldir.
PNP mi NPN mi? Sensörün çıkış tipi, bağlanacağı PLC veya kontrol cihazının giriş tipiyle aynı olmalıdır. Avrupa tipi panolarda çoğunlukla PNP (çıkış +24V verir), Asya kökenli makinelerde sıkça NPN (çıkış 0V'a çeker) kullanılır. Kablo renkleri, bağlantı şeması ve model kodundan PNP-NPN okuma yöntemi Omron ürünleri seçim rehberinde şemalı olarak anlatılıyor; tekrar etmemek için burada yalnızca kuralı veriyoruz: arızalı sensörü değiştirirken çıkış tipi (PNP/NPN), kontak tipi (NO/NC), gövde çapı ve bağlantı tipi (kablolu / M8 / M12 konnektörlü) aynı olmalıdır.
Enkoder, Sayıcı ve Takometre
Artımlı (inkremental) enkoder, mil her döndüğünde belirli sayıda darbe (puls) üretir. Bu darbe sayısı PPR (pulse per revolution, tur başına darbe) ile ifade edilir. Örneğin Autonics E50S8-500-3-T-1 modelinde 50 mm gövde, 8 mm mil ve tur başına 500 darbe vardır; "3" ifadesi A, B ve Z (sıfır / referans) olmak üzere üç çıkış fazını gösterir.
- A ve B fazı birbirine göre 90° kaydırılmıştır; hangisinin önce geldiğine bakılarak dönüş yönü anlaşılır. İleri-geri sayıcılar bu sayede geri dönüşte sayıyı azaltır.
- Çözünürlük hesabı: 500 PPR enkoder, 4 kat (x4) okumayla tur başına 2.000 sayım verir. Enkoder, çevresi 200 mm olan bir ölçü tekerine bağlıysa 200 ÷ 500 = 0,4 mm / darbe (x4 okumada 0,1 mm) çözünürlük elde edilir.
- Çıkış tipi (NPN açık kollektör, totem pole, line driver) sayıcının veya PLC'nin girişine uygun olmalıdır. Uzun kablolarda line driver çıkışlı enkoder gürültüye karşı daha dayanıklıdır.
Sayıcılar ve takometreler, sensör veya enkoder darbelerini sayarak adet, metraj veya devir gösterir. Enda ECH7700 230VAC ve ECH7700 24VAC ileri-geri sayıcı yön algılamalı sayım yapar; ECH4400-SM 48x48 dijital sayıcı ve takometre aynı gövdede sayıcı ve devir göstergesi işlevi görür. Autonics CT6S-1P2 ise sayıcı ve zamanlayıcıyı tek cihazda birleştirir. Elektrik gerektirmeyen basit adet sayımı için HM-142 mekanik sayıcı kullanılabilir.
Takometre ayarı: Mil üzerinde tek bir metal parça ve endüktif sensör varsa tur başına 1 darbe gelir; dakikadaki devir (d/d) = saniyedeki darbe × 60. Çark üzerinde 4 cıvata varsa cihazdaki "tur başına darbe" parametresi 4 yapılmalıdır, aksi halde devir 4 kat yüksek görünür.
Sıcaklık Kontrol Cihazı: J, K, PT100 ve PTC Girişi
Sıcaklık kontrol cihazı (termostat, ısı kontrol cihazı), probdan gelen sıcaklığı okur ve ayarlanan değere (set) göre çıkışını açıp kapatır. Seçimde ilk ve en kritik adım giriş tipidir: probun tipi ile cihazın giriş tipi aynı olmalıdır.

| Sensör | Yapı | Tipik aralık | Kullanım |
|---|---|---|---|
| J tipi termokupl | Demir - Konstantan (Fe-CuNi, Fe-Const) | Yaklaşık 0-750 °C | Plastik enjeksiyon, ekstrüder, kalıp, fırın |
| K tipi termokupl | Nikel-Krom - Nikel-Alüminyum (NiCr-NiAl) | Yaklaşık 0-1.200 °C | Yüksek sıcaklık fırınları, seramik, döküm |
| PT100 (RTD) | Platin direnç; 0 °C'de 100 Ω | Yaklaşık -200 ile +600 °C | Gıda, soğutma, hassas proses |
| PTC / NTC prob | Yarı iletken direnç | Yaklaşık -50 ile +150 °C | Soğuk oda, kuluçka, akvaryum, klima |
Kontrol cihazının ölçebildiği gerçek aralık modele göre değişir; etikette veya kataloğunda yazan aralığı kontrol edin. Örneğin Emko ESM-3710-N K tipi, J tipi (Fe-Const) ve PT100 girişli olarak ayrı modellerdir; yanlış giriş tipli modeli almak en sık iade sebebidir.
- Kompanzasyon kablosu: Termokuplu uzatırken aynı tip (J için J, K için K) kompanzasyon kablosu kullanın. Normal bakır kablo ek noktasında yeni bir termokupl gibi davranır ve ölçüm kayar.
- Kutup: Termokupl uçları ters bağlanırsa sıcaklık arttıkça ekrandaki değer düşer. Bu belirti görülürse uçları değiştirin.
- PT100 2 ve 3 telli: PT100'ün direnci yaklaşık 0,385 Ω / °C değişir; 2 telli bağlantıda kablonun 1 Ω'luk direnci yaklaşık 2,6 °C hata demektir. Uzun hatlarda 3 telli bağlantı bu hatayı dengeler.
- Prob montajı: Probun ucu ölçülen ortamın içinde olmalıdır. Kalıp ve ekstrüderlerde bayonet tipi J termokupl yuvasına tam oturmalı; boşluk kalırsa cihaz gerçek sıcaklıktan düşük okur, ısıtıcı fazla çalışır.
Pano ölçüsü de seçimde önemlidir: 48x48 mm (1/16 DIN) en yaygın ölçüdür; daha büyük ekran ve çok çıkış gerektiğinde 48x96, 72x72 veya 96x96 mm gövdeler tercih edilir. Ölçü aynı olduğunda farklı markalar genellikle aynı pano deliğine oturur.
ON/OFF mu, PID mi?

ON/OFF kontrol, sıcaklık set değerinin altına inince ısıtıcıyı tam açar, üstüne çıkınca tam kapatır. Kontağın sürekli açıp kapanmasını önlemek için bir histerezis (örneğin 2 °C) ayarlanır; bu yüzden sıcaklık set değeri etrafında birkaç derece dalgalanır. Termostat işleri, soğuk oda, su ısıtma ve küçük fırınlar için yeterli ve ekonomiktir. Emko ESM-3710-N serisi ve Enda ET2001 bu gruptadır.
PID kontrol, sıcaklığın set değerinden ne kadar uzak olduğuna (P), bu farkın ne süredir devam ettiğine (I) ve ne hızla değiştiğine (D) bakarak ısıtıcıya verilecek gücü ayarlar. Set değerine yumuşak oturur, sapma ±1 °C civarına iner. Plastik kalıp, ambalaj makinesi kaynak çeneleri, laboratuvar fırını gibi hassas işlerde gereklidir. Çoğu PID cihazında otomatik ayar (Auto-Tune, AT) bulunur: cihaz sistemi birkaç kez ısıtıp soğutarak P, I, D değerlerini kendisi hesaplar.
Çıkış tipi PID'nin performansını belirler:
| Çıkış | Nasıl çalışır? | Ne zaman seçilir? |
|---|---|---|
| Röle çıkışı (R) | Mekanik kontak, 15-30 saniyelik periyotla aç-kapa | ON/OFF işler, kontaktör sürme, düşük anahtarlama sıklığı |
| SSR sürücü / voltaj puls (Q) | 12-24V DC puls, 1-2 saniyelik periyot | PID + SSR ile ısıtıcı kontrolü (en yaygın) |
| Akım çıkışı 4-20 mA (C) | Analog sinyal | Tristör güç ünitesi, oransal vana, PLC'ye aktarma |
Omron E5CC ailesinde bu harf kodun içinde yer alır: E5CC-CX3A5M-000 ve E5CC-CX3D5M-000 24V AC/DC modellerinde "C" akım çıkışını, "A" 100-240V AC beslemeyi, "D" 24V AC/DC beslemeyi gösterir. Röle çıkışlı bir PID cihazını sık periyotla çalıştırmak kontağı kısa sürede bitirir; PID ile ısıtıcı kontrol edilecekse SSR sürücü çıkışlı model + SSR tercih edin.
PID + SSR ile Isıtıcı Kontrolü Nasıl Bağlanır? (7 Adım)
Aşağıdaki adımlar tek fazlı bir rezistansın termokupl, PID sıcaklık kontrol cihazı ve SSR ile kontrolünü anlatır. Pano bağlantısı yetkili bir elektrikçi tarafından, enerji kesikken yapılmalıdır.
- Yük akımını hesaplayın. Akım = güç ÷ gerilim. 3.000 W rezistans 230 V'ta yaklaşık 13 A çeker; 1,5-2 kat pay ile 25-40 A SSR seçin.
- SSR'ı soğutucuya monte edin. Soğutuculu ray tipi SSR kullanın veya SSR ile soğutucu arasına ince termal macun sürüp vidaları eşit sıkın. Soğutucuyu panoda hava alacak şekilde dikey yerleştirin.
- Güç devresini kurun. Faz → sigorta → SSR yük ucu (1/L1) → SSR çıkışı (2/T1) → rezistans → nötr. Hattın başına uygun sigorta koyun.
- Termokuplu takın. Probu ısıtılan ortama tam oturtun; uzatma gerekiyorsa aynı tip kompanzasyon kablosu kullanın ve kutupları (+/-) kontrol cihazının giriş klemensine doğru bağlayın.
- Kontrol cihazını bağlayın. Besleme uçlarına etikette yazan gerilimi (ör. 100-240V AC veya 24V AC/DC) verin. Cihazın SSR sürücü çıkışını (+ ve -) SSR'ın giriş uçlarına (3+ ve 4-) bağlayın.
- Parametreleri girin. Giriş tipini (J, K, PT100) ve sıcaklık birimini seçin, set değerini yazın, kontrol modunu PID yapın ve çıkış periyodunu SSR için 1-2 saniyeye ayarlayın.
- Otomatik ayarı çalıştırın ve test edin. Sistem soğukken Auto-Tune'u başlatın; ayar bitince sıcaklığın set değerine oturduğunu izleyin. Rezistans akımını pensampermetreyle ölçün, SSR ve soğutucu sıcaklığını ilk saatlerde kontrol edin.
Sık görülen arızalar: ekranda sıcaklık ters yönde hareket ediyorsa termokupl kutupları terstir; ekranda "open", "SB" veya benzeri bir hata kodu varsa prob kopuk veya giriş tipi yanlıştır; SSR LED'i yanıyor ama rezistans ısınmıyorsa SSR'ın güç tarafı, sigorta veya rezistans arızalıdır. Isıtıcı kapatıldığı halde soğumuyorsa SSR kısa devre arızası yapmış olabilir; bu yüzden kritik fırınlarda ikinci bir aşırı sıcaklık termostatı ve kontaktör ile emniyet zinciri kurulması önerilir.
Pano Ampermetresi, Voltmetre ve Akım Trafosu Seçimi
Pano ampermetresi küçük akımlarda doğrudan hatta bağlanabilir; ancak yaklaşık 5-10 A üzerindeki hatlarda akım trafosu ile kullanılır. Akım trafosu hat akımını orantılı olarak 5 A (bazı modellerde 1 A) seviyesine indirir. Ampermetrenin skalası veya dijital ampermetrede girilen trafo oranı, kullanılan akım trafosuyla aynı olmalıdır.

| Hattın normal akımı | Akım trafosu | Ampermetre |
|---|---|---|
| 10 A'ya kadar | Gerekmez (doğrudan) | Uygun skalalı doğrudan bağlantı |
| Yaklaşık 40 A | 50/5 A | 0-50 A skala veya oran 50/5 |
| Yaklaşık 80 A | 100/5 A | 0-100 A skala veya oran 100/5 |
| Yaklaşık 160 A | 200/5 A | 0-200 A skala veya oran 200/5 |
| Yaklaşık 320 A | 400/5 A | 0-400 A skala veya oran 400/5 |
- Oran seçimi: Hattın normal akımı trafo oranının yaklaşık %60-80'i olmalıdır. Çok büyük oran seçilirse düşük akımlarda ölçüm hassasiyeti düşer.
- Güvenlik: Yük varken akım trafosunun sekonder uçları asla açık bırakılmaz; yüksek gerilim oluşur ve trafo zarar görür. Ampermetre sökülecekse önce sekonder uçlar kısa devre edilir.
- Dijital ampermetre avantajı: Programlanabilir modellerde trafo oranı cihazdan girilir; röle çıkışlı modeller aşırı akımda alarm veya kesme sinyali verebilir. Enda EPA742-R-SM 72x72 röle çıkışlı AC/DC ampermetre ve EPA242 24VAC 77x35 AC/DC ampermetre bu tiptedir.
- Voltmetre: Üç fazlı panoda tek voltmetre ile L1-L2, L2-L3, L3-L1 ve faz-nötr gerilimlerini sırayla görmek için voltmetre komütatörü kullanılır. Faz ve nötr kavramları için faz, nötr ve toprak rehberine bakabilirsiniz.
- 22 mm gösterge: Buton deliğine (22 mm) takılan dijital voltmetre, ampermetre ve frekans göstergeleri dar kapaklarda yer kazandırır; örneğin AD22-22HM 22 mm dijital herzmetre.
Pano ölçerleri sürekli izleme içindir; arıza ararken taşınabilir ölçü aleti gerekir. Bunun için multimetre ve pensampermetre rehberlerimize göz atın.
Lineer Cetvel, Kaplin, Lazer Modül ve Makine Aydınlatması
Lineer cetvel
Lineer cetvel, doğrusal hareketin konumunu ölçer. İki ana tip vardır: Potansiyometrik lineer cetveller konuma göre değişen bir direnç (gerilim) çıkışı verir; plastik enjeksiyon makinelerinde kalıp ve enjeksiyon konumu ölçümünde yaygındır. Örnek: 5 cm ve 7,5 cm potansiyometrik çıkışlı lineer cetvel. Optik / manyetik lineer cetveller ise darbe çıkışı verir ve torna-frezede dijital okuma (DRO) sistemleriyle kullanılır. Seçimde ölçüm stroku (kursu) gerçek hareket mesafesinden biraz uzun seçilir; strok sonuna dayanan cetvel mekanik olarak zarar görür.
Kaplin
Kaplin, motor ile enkoder, vida mili veya pompa milini birbirine bağlar ve aradaki küçük eksen kaçıklığını tolere eder. Seçimde iki mil çapı (ör. 8-8 mm delikli 25 mm çelik yaylı sıkmalı kaplin), aktarılacak tork ve sabitleme tipi (set vidalı veya sıkmalı) belirleyicidir. Enkoder bağlantısında boşluksuz (backlash'sız) yaylı veya sıkmalı kaplin kullanılır; set vidalı plastik kaplinler hafif ve ekonomik işler içindir.
Lazer modül
Lazer modüller kesim makinelerinde kesim çizgisini, dikiş ve ambalaj makinelerinde hizalama noktasını göstermek için kullanılır. Nokta, çizgi ve artı (çapraz) projeksiyon tipleri, kırmızı (650 nm) ve yeşil (520-532 nm) renk seçenekleri vardır; yeşil lazer aynı güçte göze daha parlak görünür. Montaj için lazer bağlantı ve sabitleme aparatları kullanılır. Lazer ışınına doğrudan bakılmamalıdır. Elle ölçüm ve hizalama işleri için ise lazer metre ve lazer hizalama rehberine bakın.
Makine aydınlatması
CNC tezgâhı, torna ve montaj istasyonlarında kullanılan makine aydınlatmaları yağa, soğutma sıvısına ve titreşime dayanıklı olmalıdır. Seçimde besleme gerilimi (24V veya 230V), koruma sınıfı (tezgâh içinde IP65 ve üzeri) ve montaj şekli (mıknatıslı, esnek kollu, vidalı) kontrol edilir.
Etiket ve Model Kodu Nasıl Okunur?
Arızalı bir parçanın yenisini sipariş ederken en güvenilir bilgi, cihazın üzerindeki etikettir. Etikette aranacak bilgiler:
| Etiketteki ifade | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| Coil / Bobin, Supply / Besleme | Bobin veya besleme gerilimi | 24VDC, 230VAC, 100-240VAC, 9-30VDC/7-24VAC (SM) |
| Contact rating | Kontak akımı ve gerilimi | 16A 250VAC, 8A 250VAC |
| 1 C/O, 2 C/O, 1NO | Kontak yapısı (değişken / normalde açık) | 2 C/O = çift değişken kontak |
| PNP / NPN, NO / NC | Sensör çıkış tipi ve kontak durumu | PNP NO |
| J, K, PT100, PTC | Sıcaklık girişi | Fe-Const = J tipi |
| R, Q (SSR), C (4-20 mA) | Kontrol cihazı çıkış tipi | E5CC-CX3A5M |
| 48x48, 72x72, 77x35, 96x96 | Pano kesit ölçüsü (mm) | 48x48 = 1/16 DIN |
| PPR | Enkoder tur başına darbe | 500 PPR |
Etiket okunamıyorsa cihazın fotoğrafını, pano ve makine bilgisini satis@perpaotomasyon.com adresine veya 0212 912 36 86 numarasına gönderin; muadil ürünü birlikte belirleyelim.
Sipariş Öncesi Kontrol Listesi ve İşe Göre Öneri
- Gerilim: Bobin / besleme gerilimi kumanda devresiyle aynı mı (AC mi DC mi)?
- Akım: Kontak veya SSR akımı yük akımına göre yeterli pay bırakıyor mu?
- Yük tipi: Rezistif, endüktif veya motor yükü mü? Motor ise kontaktör kullanılıyor mu?
- Giriş-çıkış tipi: PNP/NPN, J/K/PT100, röle/SSR/4-20 mA eşleşiyor mu?
- Fonksiyon: Zaman rölesinde istenen fonksiyon ve süre aralığı var mı?
- Ölçü ve montaj: Pano deliği (48x48, 72x72), DIN ray veya soket tipi uyuyor mu?
- Ortam: Toz, yağ, nem ve sıcaklık için koruma sınıfı (IP) yeterli mi?
- Aksesuar: Soket, reflektör, sensör kablosu, soğutucu, kompanzasyon kablosu, akım trafosu siparişe eklendi mi?

| İş | Önerilen malzemeler |
|---|---|
| Isıtıcı / fırın kontrolü | J veya K termokupl + SSR sürücü çıkışlı PID kontrol cihazı + soğutuculu SSR + sigorta |
| Basit termostat işi | ON/OFF sıcaklık kontrol cihazı (J, K, PT100 veya PTC girişli) + röle veya kontaktör |
| Konveyör ve ürün sayma | Fotoelektrik veya endüktif sensör + ileri-geri sayıcı; hız için enkoder + takometre |
| Motor kalkışı | Yıldız-üçgen zaman rölesi + kontaktörler + termik; pano ampermetresi + akım trafosu |
| Aydınlatma otomasyonu | Astronomik zaman rölesi veya fotosel röle + kontaktör |
| PLC çıkışı çoğaltma | Slim arayüz rölesi veya 8 pinli PCB röle + soket; DC bobinde diyotlu soket |
Öne Çıkan Ürünler
Aşağıdaki ürünler yazının hazırlandığı tarihte stokta görünen modellerdir. Güncel fiyat ve stok için ürün sayfalarına, bütün seçenekler için ilgili alt kategoriye bakın.
Neden Otomasyon Malzemelerini Perpa Otomasyon'dan Almalısınız?
- Geniş marka seçeneği: Omron, Enda, Schrack, Entes, Autonics, Emko, Finder, Relpol, Tense, Panasonic ve Wago ürünleri tek yerde; arızalı parçanın muadilini farklı markalardan karşılaştırabilirsiniz.
- Teknik destek: Etiketi okunmayan veya üretimden kalkmış parçalar için fotoğraf üzerinden muadil önerisi veriyoruz.
- Faturalı ve hızlı gönderim: Türkiye geneline kargo; İstanbul'da Şişli Perpa Ticaret Merkezi B Blok Kat 8 No 1105 adresindeki mağazamızdan teslim.
- Proje ve toplu alım: Pano üreticileri ve makine imalatçıları için teklif isteğinizi satis@perpaotomasyon.com adresine gönderebilir veya 0212 912 36 86 numarasını arayabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Otomasyon malzemeleri nelerdir?
Otomasyon malzemeleri, makine ve elektrik panolarında algılama, karar verme, anahtarlama ve gösterme işlerini yapan parçalardır. Başlıcaları sensörler, enkoderler, sıcaklık kontrol cihazları, zaman röleleri, sayıcılar ve takometreler, röleler, SSR'lar, pano ampermetre ve voltmetreleri, göstergeler, lineer cetveller, kaplinler, lazer modüller ve makine aydınlatmalarıdır.
Röle ile kontaktör arasındaki fark nedir?
İkisi de bobinle çalışan elektromekanik anahtardır. Röle küçük akımlar (genellikle 5-16 A) ve kumanda sinyalleri için kullanılır, kontak sayısı fazladır ve küçük gövdelidir. Kontaktör motor, pompa ve kompresör gibi yüksek akımlı ve endüktif yükler için tasarlanmıştır; güç kontakları ark söndürmeye uygundur. PLC çıkışı çoğaltmak için röle, motoru çalıştırmak için kontaktör seçilir.
SSR röle nedir, normal röle yerine kullanılabilir mi?
SSR (katı hal rölesi), mekanik kontak yerine yarı iletkenle anahtarlama yapan röledir; sessizdir, ark yapmaz ve saniyede birkaç kez anahtarlanabilir. Bu yüzden PID ile kontrol edilen ısıtıcı ve rezistanslar için idealdir. Ancak üzerinde ısı oluştuğu için soğutucu gerekir, kapalıyken birkaç mA kaçak akım geçirir ve motor kalkış akımlarına karşı hassastır. Motor ve tam ayrım gereken devrelerde normal röle veya kontaktör tercih edilir.
SSR kaç amper seçilmeli?
Rezistif yüklerde (rezistans, ısıtıcı) SSR akımı yük akımının 1,5-2 katı, endüktif yüklerde 2-3 katı seçilir. Örneğin 2.200 W rezistans 230 V'ta yaklaşık 9,6 A çeker ve 25 A SSR ile sürülür. SSR amper başına yaklaşık 1,5 W ısı ürettiği için mutlaka soğutucuyla kullanılmalıdır.
Çekmede gecikmeli ve düşmede gecikmeli zaman rölesi farkı nedir?
Çekmede gecikmeli (on-delay) zaman rölesinde besleme geldikten sonra ayarlanan süre dolunca kontak çeker. Düşmede gecikmeli (off-delay) rölede kontak sinyal gelince hemen çeker, sinyal kesildikten sonra ayarlanan süre kadar çekili kalır. Sıralı kalkış için çekmede, fan ve pompanın son soğutma çalışması için düşmede gecikmeli fonksiyon kullanılır.
Yıldız-üçgen zaman rölesi kaç saniyeye ayarlanmalı?
Yıldız süresi motorun ve yükün kalkış süresine göre genellikle 4-10 saniye arasında ayarlanır; motor nominal devrine yaklaştığında üçgene geçilmelidir. Yıldız-üçgen rölelerinde iki kontaktörün aynı anda çekmesini önlemek için yaklaşık 50-100 ms ölü zaman bulunur; kontaktörler ayrıca elektriksel olarak kilitlenmelidir.
Astronomik zaman rölesi mi, fotosel mi?
Fotosel röle ortam ışığını ölçer; gözü kirlenirse veya üzerine başka bir ışık düşerse yanlış çalışabilir. Astronomik zaman rölesi konuma ve tarihe göre gün doğumu ve batımını hesaplar, ışık sensörü gerektirmez ve bakım istemez. Ayrıca belirli bir saatte kapatma gibi program özellikleri sunar. Sokak, otopark ve tabela aydınlatmasında astronomik röle daha kararlıdır.
J tipi ve K tipi termokupl farkı nedir?
J tipi termokupl demir-konstantan (Fe-CuNi) alaşımından yapılır ve yaklaşık 0-750 °C arasında kullanılır; plastik enjeksiyon ve ekstrüder makinelerinde yaygındır. K tipi termokupl nikel-krom ve nikel-alüminyum telden yapılır ve yaklaşık 1.200 °C'ye kadar ölçer; yüksek sıcaklık fırınlarında kullanılır. Kontrol cihazının giriş tipi probla aynı olmalıdır; J prob K girişli cihaza bağlanırsa sıcaklık hatalı okunur.
PT100 nedir, termokupldan farkı ne?
PT100, 0 °C'de 100 Ω direnç gösteren platin dirençli sıcaklık sensörüdür. Termokupla göre daha hassas ve kararlıdır, özellikle -200 ile +600 °C aralığında gıda, soğutma ve hassas proseslerde tercih edilir. Termokupl ise daha yüksek sıcaklıklara çıkar, daha hızlı tepki verir ve daha ucuzdur. PT100'de uzun hatlarda 3 telli bağlantı kullanılması kablo direnci hatasını önler.
ON/OFF ve PID sıcaklık kontrolü arasındaki fark nedir?
ON/OFF kontrolde ısıtıcı set değerinin altında tam açık, üstünde tam kapalıdır; sıcaklık set değeri etrafında birkaç derece dalgalanır. PID kontrolde cihaz ısıtıcıya verilecek gücü sürekli ayarlar ve sıcaklık set değerine ±1 °C civarında oturur. Basit termostat işleri için ON/OFF, kalıp, ambalaj ve laboratuvar fırını gibi hassas işler için PID ve SSR sürücü çıkışı seçilir.
Ekrandaki sıcaklık ısındıkça düşüyor, sebebi ne?
Bu belirti çoğunlukla termokupl uçlarının kontrol cihazına ters bağlandığını gösterir. Termokuplun artı ve eksi uçlarını yer değiştirin. Ölçüm yine tutarsızsa kontrol cihazının giriş tipinin (J, K) probla aynı olduğunu ve uzatma için aynı tip kompanzasyon kablosu kullanıldığını kontrol edin.
PNP ve NPN sensör birbirinin yerine takılabilir mi?
Hayır. PNP sensör algılama anında çıkışa +24V verir, NPN sensör çıkışı 0V'a çeker. PLC veya kontrol cihazının girişi hangi tipi bekliyorsa aynı tip sensör kullanılmalıdır; yanlış tipte sensörün ışığı yanar ama giriş sinyal görmez. Arızalı sensörü değiştirirken çıkış tipi, NO/NC durumu, gövde çapı ve bağlantı tipi de aynı olmalıdır.
Ampermetre için akım trafosu nasıl seçilir?
Akım trafosunun primer değeri, hattın normal çalışma akımı bu değerin yaklaşık %60-80'i olacak şekilde seçilir; sekonder genellikle 5 A'dır. Örneğin 80 A çeken bir hat için 100/5 A akım trafosu ve 0-100 A skalalı (veya oranı 100/5 girilmiş dijital) ampermetre kullanılır. Yük varken akım trafosu sekonderi asla açık bırakılmamalıdır.
Enkoderde PPR ne demek?
PPR (pulse per revolution), enkoderin bir turda ürettiği darbe sayısıdır. 500 PPR enkoder bir turda 500 darbe verir; A ve B fazlarının dört kenarı sayıldığında (x4) çözünürlük 2.000 sayıma çıkar. Enkoder 200 mm çevreli bir tekere bağlıysa her darbe 0,4 mm hareket demektir.
Ürünler faturalı ve kargo ile gönderiliyor mu?
Evet. Röle, sensör, sıcaklık kontrol cihazı, zaman rölesi ve diğer otomasyon malzemeleri faturalı olarak Türkiye geneline kargo ile gönderilir. İstanbul Şişli Perpa Ticaret Merkezi B Blok Kat 8 No 1105 adresindeki mağazamızdan da teslim alabilirsiniz. Muadil ürün ve toplu alım teklifi için satis@perpaotomasyon.com adresine yazabilir veya 0212 912 36 86 numarasını arayabilirsiniz.
Sonuç
Otomasyon malzemesi seçerken parçanın sinyal zincirindeki görevini (algıla, karar ver, anahtarla, göster) belirleyin ve dört bilgiyi eşleştirin: besleme / bobin gerilimi, yük akımı ve yük tipi, giriş-çıkış tipi, montaj ölçüsü. Sık anahtarlanan ısıtıcıda soğutuculu SSR ve SSR sürücü çıkışlı PID, motorda kontaktör ve yıldız-üçgen rölesi, PLC çıkışında arayüz rölesi kullanın. Sıcaklık kontrolünde prob ile cihaz girişinin (J, K, PT100) aynı olması, ampermetrede trafo oranının skala ile eşleşmesi ve sensörde PNP-NPN uyumu en sık atlanan noktalardır.
Perpa Otomasyon, İstanbul Şişli Perpa Ticaret Merkezi'ndeki mağazasında ve perpaotomasyon.com üzerinden Omron, Enda, Schrack, Entes, Autonics, Emko, Finder, Relpol, Tense ve Panasonic otomasyon malzemelerini faturalı olarak sunar. Arızalı parçanızın muadili veya pano malzeme listeniz için 0212 912 36 86 numaralı hattımızdan bize ulaşabilirsiniz.